İsim Tamlamaları 

İsim tamlamasını duyduğumuzda aklımıza gelmesi gereken en önemli şey sahiplik ilişkisidir. Bir ismin başka bir isme ait olduğu kelime gruplarına isim tamlaması denir.

Örnek :

  Denizin dalgaları çarptıkça kıyıya parçalanıyorum.

                Yaz ayları burada çok eğlenceli geçer.

 

İsim Tamlamasıyla İlgili Bilgiler :

Ad tamlamalarında birinci sözcük, tamlayan; ikinci sözcük tamlanandır.

Örnek :

Tamlayan        Tamlanan

Zil in                  ses-i

boya                  koku-s-u

 

Tamlayanın zamirlerden de oluşabilir. kişi zamiri (ben, sen, o, biz, siz, onlar) olduğu zaman tamlama ekleri değişir.

Örnek : 

Tamlayan              Tamlanan

Ben-im                   kitab-ım

Sen-in                    düşünce-n

Biz-im                    evi-miz

Siz-in                     fikri-niz

 

İsim Tamlaması Çeşitleri

Belirtili İsim Tamlaması :

Tamlayan ve  tamlananın ek aldığı isim tamlamalarıdır.

 Örnek :

  Tamlayan Eki              Tamlanan Eki

 -ın, -in, -un, -ün             -ı, -i, -u, -ü

     Saat-in                          cam-ı

     Su-y-un                        güc-ü

      Felsefe-n-in                sorunlar-ı

 

Belirtili Ad Tamlamasının Özellikleri :

Tamlayanla tamlanan arasına başka sözcük ya da sözcük grupları girebilir.

Örnek : Çocuğun sabaha kadar süren ağlaması.

 

Tamlayanla tamlananın yeri değişebilir.

Örnek :  Vurur, deryalara ışığı adaların.

 

Tamlayan ya da tamlanan birden çok kullanılabilir.

Örnek :  Çocukluğumun acılarısevinçleriumutları.

Anneminbabamın ve kardeşimin özlemi.

 

Tamlayan ya da tamlanana bağlı bir sıfat kullanılabilir.

Örnek :  Yeşil gömleğin düğmeleri.

              Çocuğun sarı saçları.

 Kişi ve işaret zamirleri belirtili ad tamlamalarında yalnızca tamlayan sözcük olarak kullanılır.

Örnek :  Senin araban

                 Bunun cezası

 

Ad eylemler (mastarlar) hem tamlayan hem de tamlanan olur.

Örnek : 

Okumanın yararları

Çocuğun yürüyüşü

 

Kimi durumlarda tamlayan ekinin yerini “-den, (-dan)” durum eki tutar.

Örnek :

Çocuklardan birkaçı

Aşağıdakilerden hangisi

 

Kimi durumlarda tamlayan ya da tamlanan sözcük düşer. Bu durumlarda ad tamlaması özelliği ortadan kalkar.

Örnek :

Umutları suya düştü.          Onun umutları

Ev, onlarınmış.                  Onların eviymiş.

 

Bir belirtili ad tamlaması bir başka adı niteleyecek şekilde kullanılırsa, bir sıfat tamlamasının tamlayanı olur.

Örnek :      Anasının gözü  adam        Gözümün bebeği   oğlum

Sıfat           Ad               Sıfat                  Ad

 

Belirtisiz Ad Tamlaması :

Tamlayan sözcüğün ek almadığı tamlamalardır. Tamlayan, ek almadığı için belirsizlik ve genelleme anlamı taşır.

Örnek :

Tamlayan Eki              Tamlanan Eki

ek yok                            -ı, -i, -u, -ü

Fındık                           kurt-u

Akrep                           yuva-s-ı

Fizik                            güc-ü

Belirtisiz Ad Tamlamasının Özellikleri :

Tamlayan, tamlananın niteliğini gösterir.

Örnek: Anne sevgisi, kan kırmızısı

 

Tamlayan, tamlananın ne ile ilgili olduğunu gösterir.

Örnek : Sel felaketi, uçak bileti 

 

Tamlayan, tamlananın neden yapıldığını gösterir.

Örnek : Portakal suyu, tütün kolonyası

 

Tamlayan tamlananın neye benzediğini gösterir.

Örnek :Parmak üzümü, sigara böreği

 

Tamlayan, tamlananın nedenini bildirir.

Örnek :  Matematik korkusu, sınav stresi

 

Bir şeyin yapıldığını ya da bulunduğu yeri gösterir.

Örnek :  Kıyı lokantası, uzay istasyonu

 

Tamlayan tamlananın yapıldığı aracı belirtir.

Örnek : Söz sanatı, makine örgüsü

 

Tamlayan, tamlananın ortaya çıktığı yeri belirtir.

Örnek :  Amaysa elması, Maraş dondurması

 

Kişi adları tamlayan olduğunda o kişilere ilişkin yapıt, buluş gibi kavramları belirtir.

Örnek : Naima tarihi, Newton Kanunu

 

 

Zincirleme Ad Tamlaması :

          İki ya da daha çok ad tamlamasının iç içe kullanıldığı bri tamlama çeşididir. Zincirleme ad tamlamasında, tamlayan ya da tamlanan kendi  içinde bir ad tamlaması oluşturur.

Söz gelimi tamlayan bir ad tamlaması olabilir.

Örnek :

A k ş a m  s a a t l e r i n i n  s e r i n l i ğ i

Belirtisiz Ad Tamlaması    Belirtili Ad Tamlaması

 

Tamlanan bir ad tamlaması biçiminde olabilir.

 Örnek :

 Ç o c u ğ u n              d e r i  ç a n t a s ı

Belirtili Ad Tamlaması     Takısız Ad Tamlaması

 

Hem tamlayan hem de tamlanan ad tamlaması biçiminde olabilir :

Örnek :

Belirtili Ad Tamlaması

İs t a n b u l  t i y a t r o l a r ı n ı n  b u n a l ı m  y ı l l a r ı

Belirtisiz Ad Tamlaması                Belirtisiz Ad Tamlaması

Takısız Ad Tamlaması :

Hem tamlayanın hem de tamlananın takı almadığı bir ad tamlamasıdır. Bu tamlamada sahiplik ilişkisi yoktur.

Örnek : 

Tamlayan        Tamlanan

Yün                  ceket

 Taş                  duvar

 Cam                 kavanoz

  Altın                 bilezik

 

Takısız Ad Tamlamasının Özellikleri :

Takısız ad tamlamasının kuruluşunda, en önemli özellik, birinci adın ikincisinin neyden yapıldığını göstermesidir.

Örnek :

 Gümüş kolye, kot pantolon, deri mont…

 

Birinci ad, mecaz anlamda kullanılıp, mecazlı bir biçimde ikincinin neye benzediğini  gösteriyorsa, yine takısız ad tamlaması oluşur:

 

  Örnek : 

Selvi boy, tunç bilek, taş kafa

    

Takısız ad tamlamalarında tamlayana “-den / -dan” eki gelebilir.

               Örnek : 

  Tahtadan köprü, yünden yorgan…

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir