İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

  1. İslamiyet’ten Önceki Türk Edebiyatı sözlü(…-8.yy) ve yazılı(8-11.yy)  edebiyat olmak üzere iki kolda ilerlemiştir.
  2. Türkçenin ilk yazılı belgeleri: “Orhun Yazıtları” (Türk adının geçtiği ilk metindir bu yazıtlar. “Orhun Yazıtları”, söylev türünün ilk örneğidir.)
  3. İlk alfabe: Göktürk (Orhun) alfabesi
  4. Bilinen ilk Türk şairi: Arpınçur Tigin
  5. İlk Türk yazarı: Yolluğ Tigin
  6. Orhun Kitabeleri’nin yazarları Vezir Bilge Tonyukuk ve Yollug Tigin’dir.
  7. Göktürk yazıtları ( Orhun Kitabeleri) İlk kez Danimarkalı bilgin Thomsen tarafından okunmuştur.
  8. Mitoloji tarihin bilinmeyen dönemlerinde yaşamış olan milletlerin inandıkları tanrıların, kahramanların, devlerin ve perilerin hayatından söz eden hikâyelere  denir.
  9. Mit  sözlük anlamı ” Geleneksel olarak yayılan veya toplumun hayal gücü etkisiyle biçim değiştiren alegorik bir anlatımı olan halk hikâyesi, mitos”
  10. Destan milletleri derinden etkileyen tarihî ve sosyal olayları anlatan çoğunlukla manzum şekilde olan edebî eserlere denir. Yapma ve doğal destan olarak iki çeşidi vardır.
  11. Koşuk sığır törenlerinde (av şenlikleri) ve şölenlerde söylenen aşk, kahramanlık, doğa sevgisi temalı şiirlere  denir.
  12. Bu dönem manzumelerde hece ölçüsü ve çoğunlukla yarım uyak kullanılmıştır.
  13. Koşuklar, Aşık edebiyatındaki koşmaların karşılığıdır. Bu nedenle koşmayla koşuk arasında çeşitli bakımlardan benzerlikler vardır.
  14.  Koşukların ilk örneklerine Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lügati’t Türk adlı eserinde rastlıyoruz.
  15.   İslamiyet öncesindeki sagu; Halk edebiyatında “ağıt”, Divan edebiyatında “mersiye” adını alır.
  16. Sagunun Halk edebiyatındaki karşılığı ağıt, Divan edebiyatındaki benzeri (karşılığı) mersiyedir.
  17. Sav, günümüzdeki atasözünün karşılığıdır.
  18.  İslamiyet öncesindeki Sav; Halk edebiyatında “atasözü” Divan edebiyatında ise “Darb-ı mesel” adını almıştır.
  1. Uygur Alfabesiyle yazılan önemli iki eser “Altun Yaruk” ve “Sekiz Yükmek” adlı eserlerdir.
  1. Bu dönemdeki ürünler Göktürkçe ve Uygurca ile verilmiştir.
  1. Hem sade halk diline dayalı bir anlatım, hem de sanatlı bir söylev diliyle yapılan anlatım kullanılmıştır.
  1. Uygur metinlerinde Çince’nin etkisi vardır. Ancak Göktürk metinlerinde saf Türkçe kullanılmıştır.
  1. Dönemin oluşumunda Şamanizm, Maniheizm ve Budizm gibi dinlerin etkisi vardır.
  1. Biçim, ölçü ve dil bakımından tamamen yerli (milli) özellikler taşır.
  1. Göçebe kültüre ait bir edebiyattır.
  1. Yazılı eser çok azdır; genellikle sözlü bir edebiyattır.
  1. Aşk, doğa sevgisi ve kahramanlık konuları işlenmiştir.
  1. Yabancı sözcüklere hemen hemen hiç rastlanmayan bir öz Türkçe ile oluşturulmuştur.
  1. Çoğunlukla anonim ürünleri içerir.

 

İslamiyet Öncesi Türk Destanları

Yaratılış Destanı

Saka Destanları

  1. Alp Er Tunga Destanı ( İ.Ö. 7. yy)
  2. Şu Destanı ( İ.Ö. 4. yy)

Hun-Oğuz Destanları

  1. Oğuz Kağan Destanı ( İ.Ö. 4. yy)
  2. Atilla Destanı

Göktürk Destanları

  1. Bozkurt Destanı ( İ.Ö. 2. yy)
  2. Ergenekon Destanı (7-8. yy)

Siyempi Destanları

Uygur Destanları

  1. Türeyiş Destanı (8-9. yy)
  2. Mani Dininin Kabulü Destanı
  3. Göç Destanı (8-9. yy)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir