Milli Edebiyatın Oluşumu

      Milli Edebiyatın başlangıcı Ömer Seyfettin’in Genç Kalemler dergisinde ‘’Yeni Lisan’’ adlı makalesi  yazdığı 11 Nisan 1911 tarihidir.

  • Ömer Seyfettin’in Yeni lisan makalesinde bahsettiği yeni bir dil ve edebiyat anlatıyı bu dönemin felsefesi ve temelidir.
  • Milli Edebiyat dönemi ürünlerini etkileyen fikir akımları:
  1.  BATICILIK
  •  Tanzimat Döneminde ortaya çıkan bir akımdır.
  •  Osmanlının gerilemesini durdurmak için Batı’yı örnek almak gerektiğini savunur.
  •  Jön Türklerin öncülük ettiği bu akım Batı’nın siyasi, sosyal, ekonomik, askeri görüşlerine uygun bir devlet yapılanmasıyla geri kalmışlığın önüne geçileceğini savunmuştur.
  • Bu akım halk büyük çoğunluğu tarafından destek görmemiştir.
  • Bu akımın en önemli savunucuları Abdullah Cevdet, Tevfik Fikret, Celal Nuri, Baba Tevfik’tir.
  1. OSMANLICILIK.
  • Bu akımı savunanlar Osmanlının güçlü olduğu dönemin zihniyetlerinin tekrar canlandırılarak devletin ayağa kalkabileceğini düşünmüşlerdir.
  • Osmanlıcılık; Osmanlı devleti sınırları içinde yaşayan herkesi din ve ırk ayrımı gözetmeksizin Osmanlı üst kimliği altında kaynaştırıp birleştirme düşüncesidir.
  • Osmanlıcılık fikrini Genç Osmanlılar adlı örgüt ideoloji olarak geliştirmiştir.
  • Bu akımın öncülerinin çalışmalarıyla Meşrutiyet ilan edilmiş, ilk anayasa hazırlanmış, seçimler yapılıp Meclis-i Mebusan açılmıştır.
  • 1912 yılındaki Balkan savaşına kadar akımın düşünceleri çözüm olarak savunulmuş ancak bu tarihten sonra azınlıkların birer birer Osmanlıdan ayrılması sonucunda devleti kurtarmak için  çözüm olamayacağı anlaşılmıştır.
  • Osmanlıcılık fikrini savunan aydınlar; Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Vefik Paşa, Mizancı Murat
  1. İSLAMCILIK (ÜMMETÇİLİK)
  • Akılcı bir yöntemle Müslümanları, İslam dünyasını; Batının sömürülerinden, zalim ve baskıcı politikalardan, geri kalmışlıktan, hurafelerden kurtarmak ve geliştirmek amacıyla ortaya çıkmış bir fikir akımıdır.
  • Bir Müslüman birliği kurarak İslamiyet’in özüne yönelerek ve batının sadece bilim ve tekniğini örnek alarak kurtuluş çareleri üretmeye çalışmışlardır
  • II. Abdulhamit döneminde devletin politik tavrı olarak benimsenmesine rağmen sözde kalmış uygulamada etkili bir fikir akımına dönüşmesine izin verilmemiştir.
  • Özellikle birinci dünya sırasında Arapların İngilizlerin saflarına geçmeleri sonucunda bu fikir de etkinliğini yitirmeye başlamıştır.
  • En önemli temsilcileri; Ahmet Cevdet Paşa, Mehmet Akif, Sait Halim Paşa, Elmalılı Hamdi Yazır’dır.
  1. TÜRKÇÜLÜK
  • Osmanlıcılık, Batıcılık, İslamcılık fikir akımlarının fikirleri hem geniş halk kitlelerince karşılık görmemiş hem de çeşitli sebeplerle bu fikirlerin çözüm üretemeyeceği anlaşılmıştır. Bunların sonrasında Türkçülük düşüncesi önem kazanmaya başlamıştır.
  • Fransız İhtilalinin etkisiyle başlayan milliyetçilik düşüncesinin Osmanlı toplumunu oluşturan farklı milliyete mensup azınlıkların isyan etmelerine tepki olarak Türkçülük hareketi ortaya çıkmıştır.
  • Dil, tarih, edebiyat alanlarında başlayan yenileşme hareketi olarak başlamış daha sonra siyasi bir harekete dönüşmüştür.
  • Türkçülük akımı, devletin ancak dili, dini, soyu, ülküsü bir olan topluma dayanarak varlığını sürdürebileceğini savunur.
  • Başlangıcından Cumhuriyet Dönemine kadar Türkçülük düşüncesini savunmuş sanatçılar;
  • Ahmet Vefik Paşa, Süleyman Paşa, Şemsettin Sami, Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin, Yusuf Akçura, İsmail Gaspıralı, Mehmet Emin Yurdakul, Ahmet Hikmet Müftüoğlu, Aka Gündüz, Hamdullah Suphi Tanrıöver.

                     MİLLİ EDEBİYAT AKIMININ GELİŞMESİNİ SAĞLAYAN DERNEKLER 

          Meşrutiyetin ilanından sonra kurulan dernekler Türkçülük düşüncesinin halka yayılmasında önemli katkılar sağlamıştır.

  1. Türk Derneği,
  2. Türk Ocağı,
  3. Türk Yurdu,
  4. Türk Bilgi Derneği,
  5. Halka Doğru Cemiyeti

                   MİLLİ EDEBİYAT AKIMININ GELİŞMESİNİ SAĞLAYAN DERGİLER

            Türkçülük akımının yaygınlaşmasında ve gelişmesinde hiç kuşkusuz ön önemli sayılacak unsurlardan biri de dergilerdir. Çıkış sırasına göre bu dergiler;

  1. Çocuk Bahçesi(1905)
  2. Türk Deneği(1909)
  3. Genç Kalemler(1911)
  4. Türk Yurdu(1911)
  5. Halka Doğru(1913)
  6. Türk Sözü(1914)
  7. Yeni Mecmua(1917)
  8. Dergâh (1921)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir