Yeni Lisan Hareketi

Ömer Seyfettin Genç Kalemler dergisinde Yeni Lisan isimli makalesi Türk edebiyatında dil bakımından yeni bir başlangıçtır. Bu Makalede Türk toplumunun varlığını sürdürebilmesi için ciddi bir ilerleme kaydedebilmesi için her şeyden önce bilim,  fen ve edebiyatın gelişmesine bağlı olduğu vurgulanır. Bunun da ancak milli bir lisan ile mümkün olacağını söylemiştir.

Bu değerlendirme sonucunda dilin sadeleştirilmesi için atılması gerekli adımları şu şekilde sıralamıştır:

  • Arapça Farsça tamlamalar istisna bazı durumlar dışında kullanılmamalı
  • Arapça Farsça edatlar ve çoğul ekleri kullanılmamalı
  • Arapça Farsça kelimeler sadece halkın kullandığı ve anladığı kadar kullanılmamalı
  • Yazı dili için İstanbul Türkçesi esas alınmalı

 

Özetle sıraladığımız bu maddeler çok ciddi olarak eleştirilir. Başlangıçta M. Fuat Köprülü, Yakup Kadri, Cenap Şahabettin, Süleyman Nazif gibi devrin sanatçıları; Arapça-Farsça tamlamaların dilden atılmasının dili yozlaştıracağını ileri sürmüş ve karşı çıkmışlardır. Daha sonra Yakup Kadri, Fuat Köprülü gibi sanatçılar Milli edebiyat edebiyatı benimseyerek karşı çıktıkları yeni lisan anlayışında eserler oluşturmaya başlamışlardır.

Yeni Lisan makalesi ilkesi doğrultusunda hareket eden Ömer Seyfettin, Refik Halit, Yakup Kadri, Halide Edip, Reşat Nuri gibi sanatçılar sade ve anlaşılır bir dille çok güzel eserler vermişlerdir.

Milli Edebiyata doğrudan katılmayan Mehmet Akif ve özellikle Yahya Kemal kullandıkları dil, düşünce ve gayretleriyle Milli edebiyatçılardan pek farklı değildir.

 Sonuç olarak Milli Edebiyat her şeyden önce bir dil ve dilde sadeleşme hareketidir.

Ziya Gökalp’in dilin sadeleştirilmesi konusunda yazdığı şiiri ‘’lisan’’ önemli bir örnektir.

Lisan

Lisanda sayılır öz
Herkesin bildiği söz
Manası anlaşılan
Lügate atmadan göz
 

Uydurma söz yapmayız

Yapma yola sapmayız;
Türkçeleşmiş, Türkçedir;
Eski köke tapmayız

Acık sözle kalmalı
Fikre ışık salmalı
Müteradif sözlerden
Türkçesini almalı

Yeni sözler gerekse
Bunda da uy herkese;
Halkın söz yaratmada
Yollarını benimse

Yap yasayan Türkçeden,
Türkçeyi incitmeden
İstanbul-un Türkçesi
Zevkini, olsun yeden

Arapçaya meyletme
İran-a da hiç gitme
Tevcih-i halktan öğren
Fasihlerden işitme

Gayn-lı sözler emmeyiz
Çocuk değil memeyiz
Bir kaç dil yok Turanda
Tek dilli bir kümeyiz.

Turanın bir ili var
Ve yalnız bir dili var
Başka bir dili var… diyenin
Başka bir emeli var

Türklüğün vicdanı bir
Dini bir, vatanı bir
Fakat hepsi ayrılır
Olmazsa lisanı bir

Ziya Gökalp

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir