İsim (Ad)

Varlıkları ve kavramları karşılayan sözcüklere isim denir.

Fidanları toprağa diktik.  Bu cümlede “fidan, toprak” sözcükleri birer varlığı karşıladığı için isimdir.

Adları çeşitli yönlerden inceleyebiliriz:

A) Varlıklara Verilişlerine Göre Adlar

     Tür (cins) Adı: Aynı türden varlıkları karşılayan sözcüklerdir.

şehir, ülke, dil, nehir, kitap, insan…

    Özel Ad: Bir tür içinde sadece tek bir varlığı karşılayan sözcüklerdir.

Mehmet, İstanbul, Türkçe, Erciyes, Mai ve Siyah..

Not: “Güneş, ay, dünya” sözcükleri, astronomi, coğrafya terimi olarak kullanıldığında özel addır. Diğer kullanımlarda ise tür adıdır.

Ay, Dünya’nın etrafında döner; Dünya da Güneşin etrafında. Bu cümlede “Dünya” ve “Güneş” sözcükleri terim olarak kullanıldığından özel addır.

Onu görünce dünyası karardı.  Odanın  içine giren güneş sayesinde ısınmıştı. Bu cümlelerde “dünya” ve “güneş” sözcükleri tür adıdır.

       Bazı tür adları, özel ad olarak kullanılabilir.

Yarın deniz kenarında yürüyüş yapacağız, (tür adı)

Deniz, beni bugün hiç aramadı. (özel ad)

B) Varlıkların Sayılarına Göre Adlar

             Tekil Ad: Sayıca bir varlığı karşılayan adlardır.

İnsan, kalem, telefon…

            Çoğul Ad: Sayıca birden fazla varlığı karşılayan adlardır. Çoğul ad, tekil adlara çoğul eki (-ler, -lar) getirilerek yapılır.

İnsanlar, kalemler, telefonlar..

         Topluluk Adı: Çoğul eki almadan, birden fazla varlığın bir araya gelerek oluşturduğu grupları karşılayan adlara denir.

Orman, takım, demet, toplum…

Bir insan, milletin dertlerine sırt çevirmemelidir. Bu cümlede “insan’’sözcüğü, sayıca bir varlığı karşıladığı için, tekil ad; “dertler” sözcüğü, “-ler, -lar” çoğul ekini alarak birden fazla kavramı karşıladığı için, çoğul ad; “millet” sözcüğü, bir arada yaşayan insanlardan oluşan grubu karşıladığı için, topluluk adıdır.

Not: Bazı adlar, topluluk adı olarak kullanılabildiği gibi, tekil ad olarak da kullanılabilir. Bunları ayırt etmek gerekir.

Okul , yarın pikniğe gidiyor,

Okul, baştan başa temizlendi. Bu cümlelerin birincisinde ‘’okul” bir grubu karşıladığı için topluluk adı, ikincisinde ise bir yeri, mekânı karşıladığı için tekil addır.

    C) Varlıkların Oluşuna Göre Adlar

         Somut Ad: Beş duyudan en az birisiyle hissedebildiğimiz varlıkları karşılayan sözcüklerdir.

Hava, toprak, kağıt, buğday, koku,

         Soyut Ad: Beş duyuyla hissedemediğimiz; ama var olduklarını kabullendiğimiz kavramları karşılayan sözcüklerdir.

Rüya, sevinç, hüzün, düşünce, akıl,…

Not: Somut anlamlı bir sözcük, anlam genişlemesi yoluyla soyut anlam kazanabilir.

Evin gölgesinde biraz soluklandık.

Ali hayatı boyunca abisinin gölgesinde kaldı.

Birinci cümledeki “gölge” sözcüğünün somut anlamlı bir ad olduğunu görüyoruz. İkinci cümledeki “gölge” sözcüğü “ikinci planda kalınan bir durum”u karşıladığı için soyut anlamlı bir addır.

One thought on “İsim (Ad)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir