Türk edebiyatında, temelinde hareket unsurunun bulunduğu olaya dayalı metinler anlatma ve gösterme yoluyla oluşturulmuştur.

Göstermeye bağlı metinleri “Geleneksel Türk Tiyatrosu” başlığı altında ileride ayrıca inceleyeceğiz. Bu ürünler ilk olarak Karagöz, orta oyunu, med­dah gibi oyunlarla başlayıp günümüzde “Modern Türk Tiyatrosu” şeklinde devam etmektedir.Anlatma esasına dayalı metin örnekleri edebiyatımızın her döneminde oluşturulmuştur. Ancak bu metinler oluştukları dönemin sanat, kültür, siyasi, sosyal ve din yapısından etkilenerek şekil ve içerik Bakımından birtakım değişikliğe uğrayarak günümüze kadar gelmiştir.

Anlatma yoluyla oluşturulan metinlerin ilk önemli örnekleri İslamiyet Ön­cesi Türk Edebiyatı’ndaki destanlardır. Epik özellikler taşıyan destanlar, İslamiyet’in Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatının ilk dönemlerinden 15. yüzyıla kadar Battalname, Danişmendname, Hamzaname gibi hikâye yönü de bulunan dinî – epik bir kimliğe bürünmüştür. Anlatma esasına bağlı bu ürünler 15. yüzyıldan sonra ise daha çok “aşk” teması etrafın­da oluşan halk hikâyeleriyle edebiyatımızdaki çizgisini devam ettirmiştir. Destandan halk hikâyeciliğine geçiş sürecinde köprü görevi yapan ilk ürün ise Dede Korkut Hikâyeleri’dir.

Diğer yandan 13. yüzyıldan başlayarak 19. yüzyılın sonlarına kadar divan edebiyatı geleneği içinde olay kaynaklı anlatma esasına dayalı mesnevi geleneğiyle birçok eser verilmiştir. Cemşid u Hurşid, Yusuf u Züleyha Leyla ile Mecnûn gibi mesneviler bu geleneğin önemli eserleridir. Des­tanlarla başlayıp bir yandan halk hikâyeleri diğer yandan mesnevilerle devam eden anlatma esasına bağlı metinler, 19. yüzyılın ikinci yarısında Türklerin Batı medeniyetiyle tanışması sonucu yerini bugünkü roman ve hikâyeye bırakmıştır.

OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBİ METİNLER

1. Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler

* Destan

* Halk Hikâyeleri

* Manzum Hikâye

* Masal

* Mesnevi

* Öykü

* Roman

2. Göstermeye Bağlı Edebi Metinler

* Karagöz

* Orta Oyunu

* Meddah

* Köy Seyirlik Oyunları

* Modern Tiyatro

Incoming search terms:

• göstermeye bağlı edebi metinlerin tarih içindeki gelişimi
• olay çevresinde oluşan edebi metinler ile ilgili sorular