Deyimler
Sözlük , Türkçe / Şubat 1, 2017

   Deyimleri şöylece tanımlayabiliriz: Bir kavramı, bi durumu, ya çekici bir anlatımla ya da özel bir yapı içinde belirten ve çoğunun gerçek anlamlarından ayrı bir anlamı bulunan kalıplaşmış sözcük topluluğu ya da tümce. Deyimlerde de hem biçim, hem kavram özellikleri bulunmaktadır. Biçim özelliklerinden kimisi, atasözleriyle deyimler arasında ortaktır. Kavram özelliklerinde böyle bir ortaklık yoktur.   A- BİÇİM ÖZELLİKLERİ   1- Deyimler de atasözleri gibi, kalıplaşmış sözlerdir. Bir deyimin sözcükleri değiştirilip yerlerine -aynı anlamda da olsa- başka sözcükler konulamaz ve deyimin sözdizimi bozulamaz. Örneğin:   Ayıkla pirincin taşını   deyimi, ayıkla bulgurun taşını biçiminde söylenebileceği gibi,   Tut kelin perçeminden   deyimi de kelin perçeminden tut biçiminde kullanılamaz.   2- Deyimler de, atasözleri gibi, kısa ve özlü anlatım araçlarıdır.   Dil dökmek – Kelle kulak yerinde – Kel başa şimşir tarak – Atı alan Üsküdar’ı geçti… gibi.   3- Deyimler en az iki sözcükle kurulurlar ve biçim bakımından iki bölüğe ayrılabilirler:   a) Sözcük öbeği durumundaki deyimler:   Ağır başlı – Eli bayraklı – Püf noktası – İçli dışlı – Kellesi koltuğunda – Gel zaman git zaman – Kaşla göz arasında – Suya sabuna dokunmadan… gibi.   Öbeği oluşturan sözcükler bitişik yazılmaz.   Ünlem niteliğindeki deyimleri de bu bölük içine almak…