İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
10 Türk Dili ve Edebiyatı , LYS / Mart 27, 2017

İslamiyet’ten Önceki Türk Edebiyatı sözlü(…-8.yy) ve yazılı(8-11.yy)  edebiyat olmak üzere iki kolda ilerlemiştir. Türkçenin ilk yazılı belgeleri: “Orhun Yazıtları” (Türk adının geçtiği ilk metindir bu yazıtlar. “Orhun Yazıtları”, söylev türünün ilk örneğidir.) İlk alfabe: Göktürk (Orhun) alfabesi Bilinen ilk Türk şairi: Arpınçur Tigin İlk Türk yazarı: Yolluğ Tigin Orhun Kitabeleri’nin yazarları Vezir Bilge Tonyukuk ve Yollug Tigin’dir. Göktürk yazıtları ( Orhun Kitabeleri) İlk kez Danimarkalı bilgin Thomsen tarafından okunmuştur. Mitoloji tarihin bilinmeyen dönemlerinde yaşamış olan milletlerin inandıkları tanrıların, kahramanların, devlerin ve perilerin hayatından söz eden hikâyelere  denir. Mit  sözlük anlamı ” Geleneksel olarak yayılan veya toplumun hayal gücü etkisiyle biçim değiştiren alegorik bir anlatımı olan halk hikâyesi, mitos” Destan milletleri derinden etkileyen tarihî ve sosyal olayları anlatan çoğunlukla manzum şekilde olan edebî eserlere denir. Yapma ve doğal destan olarak iki çeşidi vardır. Koşuk sığır törenlerinde (av şenlikleri) ve şölenlerde söylenen aşk, kahramanlık, doğa sevgisi temalı şiirlere  denir. Bu dönem manzumelerde hece ölçüsü ve çoğunlukla yarım uyak kullanılmıştır. Koşuklar, Aşık edebiyatındaki koşmaların karşılığıdır. Bu nedenle koşmayla koşuk arasında çeşitli bakımlardan benzerlikler vardır.  Koşukların ilk örneklerine Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lügati’t Türk adlı eserinde rastlıyoruz.   İslamiyet öncesindeki sagu; Halk edebiyatında “ağıt”, Divan edebiyatında “mersiye” adını alır. Sagunun Halk edebiyatındaki karşılığı ağıt, Divan edebiyatındaki benzeri (karşılığı) mersiyedir. Sav, günümüzdeki atasözünün karşılığıdır.  İslamiyet öncesindeki Sav; Halk edebiyatında “atasözü” Divan edebiyatında…